Denizi yok ama derin kanyonları var Denizli’nin… Güneşin başını eğip boynunu büktüğü, Sıcakların ağırdan bohçasını topladığı, Renklerin acı yeşilden sarıya meyillendiği, Toprağın soğuyup, suların cılızlaştığı zamanları yaşıyoruz.
Cesaret edip “güz geliyor” diyemediğimiz bu dönem aslında yaşamın da güz mevsimi gibidir.
Doğa her dönemde yaşayanlara farklı fırsatlar sunar. Kışın zorlu zamanlarında dağlara ve yerleşkelere düşen kar, bahar aylarında yerini uyanışlara bırakır, renkler canlanır, yeniden doğuşlar yaşanır.
Yaz ayları üretim ve olgunluk, dönemidir. Bağlar bahçeler, sebzeler, meyveler bolluk ve bereketin adıdır. Yazın sonu güzün başında ise gidişin hüznü vardır.
İşte bu hüzünlü dönemde bile doğa; konuklarına, yaşamdan yeni tatlar çıkarmak isteyenlere özel fırsatlar sunar.
Suların en az aktığı birçok kaynağın iyice cılızlaştığı bu dönemde zorlu kanyonlardan geçişler kolaylaşır. Geçit vermez kısıklar aşılmaya, ulaşılmaz yerler ulaşılmaya başlanır.
Macera sporları arasında olup doğa turizminin farklı bir kolu kabul edilen ve “kanyoning” adı verilen doğa sporu dalının faaliyetleri genellikle ağustos ve eylül aylarında gerçekleştirilir. Bu özel faaliyet alanı için Denizli coğrafyasında da güzel noktalar bulunmaktadır. Kışın yanına yaklaşılmayan hırçın akan suların, derelerin, çaylar ve kanyonların bu mevsim sakinleşmiş hallerini görür yaşarız.
Kanyon denince akıllara Dünyanın değişik coğrafyalarındaki vahşi yapılı yerler geliyor. Oradaki çok zorlu faaliyetler, korkunç görünümlü vadiler, dağlar ve akarsular gözümüzde canlanır. Ülkemizde de bu kapsama girecek kanyonlar bulunmakla birlikte, bizde daha çok turizme açılanlar, kolay gezilip-geçilebilenler bilinirler. (Elbette çok zorlu olanlar ve özel ekipman ve eğitim gerektirenlerde var ama onları burada sayamıyorum)
Bu genel yaklaşımla ilimiz Denizli de bulunan kanyonlardan söz etmek, oralara ilişkin bilgiler ve görseller paylaşmak istiyorum. Tabiki bir konuya da dikkat çekmek isterim. Her gördüğümüz vadi veya dere “kanyon” olarak tanımlanmamalıdır. Adına moda deyimle “kanyon” dediğimiz bu coğrafi oluşumlara yöre yaşayanları günlük konuşmalarında “kapız” “kısık” vb isimler vererek tanımlanmaktadırlar. Bunun anlamı zor geçilen, zor ulaşılan hatta geçilemeyen, ulaşılamayan zorlu noktalar olarak anlaşılır.
Bu tanımlamaya uyan Denizli’den birkaç örnek vermek gerekirse; Bozkurt-Kara Kısık, Bekilli-Mangırın Kısık, Çal-Kısık… Onların dışında kanyon adı ile tescilli olanlar ise Çivril-Tokalı Kanyon, Acıpayam Kanyonu (eski adı Olukbaşı-Benlik), İnceğiz Kanyonu, Emecik Kanyonu, Zeytinköy Kanyonu olarak sıralanabilir.
Bu tanımın dışında olup gezilip görülen vadiler, dereler, çaylar ve henüz keşifleri tamamlanmayanlar da bulunmaktadır. Bunlar genel de yöre insanları, avcılar ve çobanlar tarafından bilinen yerlerdir. Bozdağ, Sandıras Dağı, Babadağ, Karcı Dağı ve diğer bazı yerlerde bu tanıma uyan çok güzel doğa parçaları bulunmaktadır. Tıpkı bilinen tanınan şelaleler de olduğu gibi kanyonlarda da bu gizli güzellikler az sayıda insan tarafından bilinmektedir.
Bu yazının bir amacı riskin en az olduğu bu dönemde kanyon geçişleri için uygun zaman olduğuna vurgu yapmaktır. Bunun için en iyi örnek Çivril Akdağ’da bulunan ve iki ilin sınırlarını da belirleyen Tokalı Kanyon’dur.
Tokalı Kanyon: Afyonkarahisar ile Denizli arasında uzanan Akdağ’ı kesip geçen kanyon, üst havzasında yapılan göletlerle biraz can çekişse de halen inatla varlığını sürdüren değerdir. Kocayayla’ dan Çivril Işıklı gölüne uzanan bu kanyon aynı zamanda bünyesinde barındırdığı yaban hayatı ile de çok kıymetli yerdir. Tokalı Kanyon geçişi mutlaka rehber eşliğinde ve ekipmanla yapılmalıdır. Zira zaman zaman su içinden yüzerek geçmek, kimi zaman da ip ile tırmanmak gerekebilir.
Acıpayam Kanyonu: Tavas ve Acıpayam ilçelerimizin sınırını oluşturan Bozdağ’ın güneyinde bulunmaktadır. Dağın güney tarafından Çameli yönüne uzanan fay kırığı kanyonun oluşumunu sağlamış görünmektedir. Buradan akan suların oluşturduğu son derece güzel görüntüler ile sarp ve derin kısıklar kanyonu benzersiz kılmaktadır.
Kanyon içersinde ancak ip ile inilebilen bir de şelale bulunmaktadır. Kanyonun Dalaman Çayı tarafındaki çıkışında yapılan peyzaj düzenlemeleri bölgenin popüler olmasını sağlamıştır. Fay kırığının devamında Gölcük Mahallesi’nin Kapız Şelalesi bölgesinde de bu kanyona eklenebilecek 2 güzel şelaleden söz etmek gerekir. Çameli ilçesi-Yaylapınar mahallesi yönünden gelen suların beslediği bu iki şelale kanyonun bu bölümüne ayrı bir değer katmaktadır.
Çal-Kısık ve Bekilli Mangırın Kısık kanyonları: Bu iki kanyon Büyük Menderes akarsuyu üzerinde bulunmakta. Adından da anlaşılacağı üzere ilki Çal ilçe sınırlarındaki Çal-Kısık ve ikincisi daha alt rakımda Bekilli sınırlarındaki Mangırın Kısık olarak bilinmektedir.
Çal-Kısık kanyonu içinde 1.500 metre civarında yürüyüş için asma köprü bulunmaktadır. Bekilli-Mangırın Kısık bölümü ise buradan 5 km kadar daha batıda olup son derece dar ve derin bir yapıya sahiptir. Kanyon içinden yürümek zordur pek önerilmez. “Ümmü Kız” türküsünün burada yaşanan olay sonrası ortaya çıktığı ve efsanenin kanyon çıkışındaki bir noktada yaşandığına inanılmaktadır.
Çameli-Emecik Kanyonu: Çameli ilçesi, Emecik Mahallesi’nde bulunduğu için bu ad ile anılır. İçinde bir şelalesi de bulunan her zaman akarsuyu olan bir kanyondur. Kolay parkur kabul edilip doğa yürüyüşçülerinin tercih ettiği görseli zengin bir değerdir. Daha ziyade Muğla ve Antalya turizm bölgelerinden gelenler değerlendirir.
Bozkurt-Karakısık Kanyonu: Yaz sezonunda suyu bentlerle tutulduğu için akarsuyu pek olmaz daha ziyade kış ve bahar aylarında akarsuyu akan, kumtaşı kayalıklardan oluşan ovaya açılan güzel bir kanyondur. Bozkurt ilçesi ile Acıpayam ilçesi arasında bulunan derelerden akarsuyunu alır. Bahar aylarında doğa yürüyüşü yapanların tercih ettiği kanyondur.
İnceğiz (Arap Apıştı) Kanyonu: Denizli-Kale, Muğla-Menteşe ve Aydın-Bozdoğan ilçelerinin sınır noktalarını çizen Akçay akarsuyu önünde bir kanyondur. 1950’li yıllarda Bozdoğan tarafına yapılan Kemer Barajı’nın su tutması ile yukarıya doğru şişen suların vadi içerisinde göl oluşturması sonucu farklı görünüm kazanmıştır. Akçay akarsuyunun taşıdığı su ile Yenidere tarafından gelen beyaz killi toprağın zemine birikmesi sonucu Turkuaz renkli bir görünüm ortaya çıkmıştır.
Şimdilerde özellikle baraja adını veren Kemer köyü (mahallesi) tarafından yapılan tekne turları ile son birkaç yıldır Kale Belediyesi’nin düzenlediği Tekne turları bölgeyi popüler hale getirmiştir. Yaz aylarında baraj kapaklarının sulama için açılması sonucu haziran ayı ortalarında tekne turları son bulmaktadır. Burada yaşayanların anlattığı ve inandıkları bir efsanede “Arap apıştı” sözü üzerine, bölge aynı zamanda “Arap Apıştı” kanyonu olarak ta bilinmektedir.
Zeytinköy Kanyonu: Denizli kent merkezinde denecek kadar yakındır. Denizli-Pamukkale ilçesi Zeytinköy Mahallesi sınırlarındadır. Denizli-Antalya karayolunun güneyinde Zeytinköy Mahallesi sınırlarında bulunmaktadır. Honaz ve Karcı Dağları arasındaki vadilerin doğudan 2’ncisi üzerindedir. Adını Zeytinköy’den alır, aynı adlı yayla da bu kanyonu besleyen kaynak sularına ev sahipliği yapar. Şehir merkezine bu kadar yakın olmakla birlikte hala bakirliği ile bilinir, herhangi bir düzenleme yapılmamıştır.
Kanyon içinde doğu yönünden Zeytin yaylasından akan bir şelale bulunur. Kanyon içinde kayalara oyulmuş şapel olduğu iddia edilen kalıntılara rastlanmıştır. Ayrıca kanyonun üst havzasının batısında eski Tavas yolu üzerinde tarihi kalıntılar bulunmakta, kanyon duvarlarında mağaralar göze çarpmaktadır. Kanyon içi zorlu bir yapıya sahip olup ekipmansız ve rehbersiz girilmemesi tavsiye edilir. Özellikle kanyon içinde bulunan yılanlar ile kaygan zemin ve duvarlar tehlikelidir.
Denizi olmayan kentin derin kanyonlarına kısaca bir bakıp geçtik. Yanınızda rehberiniz, üzerinizde ekipmanlarınızla bu güzellikleri yaşama hevesiniz varsa henüz geç kalmadınız. Şansınız bol, görüntünüz güzel, maceranız keyifli olsun…
