Meserret… Denizli’nin simgelerindendi ama günümüze sadece ismi ulaştı. Ne Meserret Oteli’nden ne de kıraathanesinden eser kaldı. İsmi Altıntop Mahallesi’ndeki bir sokakta yaşatılan Meserret’i Feridun Toker, paylaştığı bir yazıyla aktardı.
Denizli’de kentin bir dönemine damgasını vuran, bugün “akil” diye adlandırılan ve kent için kafa yoran, fikir üretenler buluştuğu, sohbetlerin ve neler yapılabileceğine dair tartışmaların yapıldığı bir adresti Meserret Oteli.
Feridun Toker de o yılları anlatan, İstanbul’daki Meserret Kıraathanesinden başlayıp Denizli’deki Meserret Otel’e uzanan ve anılarda kalan o simgeden bir kesit aktardığı yazı paylaştı. İşte o yazı…
Sirkeci’nin sabahları her zaman telaşlıdır. Denizden gelen tuz kokusu raylara karışır, tramvay gıcırtısı Galata’nın çan sesine karışır.
Ve bütün bu hengâme içinde, köşedeki o mütevazı bina — Meserret Kıraathanesi — zamana meydan okurcasına sessiz bir vakar taşır.
Tabelasında solmuş harflerle yazılıdır: 1896’dan beri.
Salah Birsel’in dediği gibi:
“Meserret, bütün İstanbul’un kahvesidir. Orada hiç değilse bir kez oturmamış edebiyatçı da yoktur.”
Kapıdan içeri girince önce duman karşılar insanı. Kahve dumanı, tütün dumanı, fikir dumanı…
Kanepeyle ikiye ayrılmış kahvenin bir yanında kâğıt sesleri, öbür yanında kalem hışırtıları.
Bir köşede Peyami Safa, Necip Fazıl, Mahmut Yesari tartışıyordur, sesleri sert ama dostçadır.
Biraz ileride Reşat Nuri başını önüne eğmiş, yeni romanının ilk cümlesini düşünür.
Kapıdan içeri giren rüzgârla birlikte Sait Faik belirir: sırtında trençkot, şapkası alnına doğru itilmiş, ağzında sigara. Masalara selam verircesine gülümser, sonra sessizce bir köşeye oturur.
Kahvenin duvarındaki saatin tik takları, sanki edebiyatın nabzını tutar.
Sezai Karakoç Necip Fazıl’la bir yazının provasını yaparken kahkaha sesleri yükselir:
Köşedeki dilsizler grubu elleriyle, kollarıyla öylesine canlı bir sohbete dalmıştır ki, onların sessiz gülüşleri bile kahvenin havasını doldurur.
Bir süre sonra zaman buharlaşır — harfler duman olur, duman perdeye dönüşür.
Perde aralandığında artık İstanbul’da değilizdir.
Sis çekilir, yeni bir şehir belirir: Denizli.
Yıl 1950.
Meserret Oteli’nin alt katında yine bir kıraathane vardır; en klası, en ağırbaşlısıdır şehrin.
Köşedeki radyodan ince bir cızırtıyla ajans sesi gelir.
Ama o akşam kimsenin kulağı radyoda değildir.
Üst kattaki beş-on odalı otelde konuklar uykuya çekilmiştir, aşağıda ise küçük bir grup kendi dünyasına kapanmıştır.
Masanın ortasında, elinde ince belli bir çay bardağıyla Ferit Ali Küçüka oturur.
Yanında Nevzat Koru vardır, birazdan Nedim Öz de gelecektir.
Bu üç dost, İstanbul’dan taşan kelimeleri Denizli’nin sessizliğine taşımışlardır.
Kurdukları cemiyetin adı büyüleyici bir ironi taşır:
“Dünya Mihnetlerini Zevke Dönüştürme Cemiyeti.”
Şiirler okunur, gazeteler tartışılır, dünya savaşı üzerine yorumlar yapılır.
Ama asıl mesele dünyanın halleri değil, insanın iç âlemidir.
Ferit Ali der ki:
“Dünyanın acılarını unutturan şey, dost sesidir. Kahve değil.”
Nevzat Koru defterinden bir dize okur:
“Bir gün gelir, kahveler susar, duman dağılır,
Ama insanın içindeki o sıcak masa kalır.”
Kıraathanenin lambası titrer, dışarıda rüzgâr uğuldar.
O an, zaman yeniden bükülür.
Bir devrin içinden başka bir devre geçeriz.
Şimdi yine biz varız masada.
Bir masaya oturmuşuz, ellerimizde kahve fincanları, önümüzde zamanın sisinden bir manzara.
İstanbul’un Meserret’iyle Denizli’nin Meserret’i birbirine karışıyor.
Gözlerimizde bir buğu, içimizde tuhaf bir sızı.
Sanki biraz ötede hâlâ Peyami Safa ve Necip Fazıl tartışıyor,
öbür masada Orhan Kemal bir cümleyi bitirip kahkahasını koyuveriyor.
Bir başka köşede Ferit Ali başını kaldırıp bize bakıyor —
“Geciktiniz,” der gibi.
Kahvemiz bitiyor.
Sis perdesi yavaşça çözülüyor.
Masalar birer birer silikleşiyor, sandalyeler sessizce geriye çekiliyor.
Bir zamanlar fikirlerin çarpıştığı o sıcak hava, yerini tatlı bir boşluğa bırakıyor.
Sokak lambası titriyor.
Rüzgârın sesi bir tren düdüğüne karışıyor.
Ve biz, istasyonda birini uğurlamış gibi ağır adımlarla yürüyoruz.
Neşemizi bir yerde unuttuğumuzu biliyoruz ama nerede olduğunu hatırlamıyoruz.
Omuzlarımız düşük, gözlerimiz ıslak.
Sanki geçmişin bir kapısından geçip bugüne dönmüşüz de, elimizde hiçbir şey kalmamış.
Bir köşede bir çocuk hâlâ gazete satıyor:
“Son baskı!” diye bağırıyor.
Sanki o da Meserret’ten çıkmış, hâlâ oradaki yankıyı taşıyor sesinde.
Durup bakıyoruz.
Gözlerimiz doluyor.
Çünkü anlıyoruz:
Zaman her şeyi alıp götürürken, bazı yerlerde yalnızca insan sesleri kalıyor.
Unutulmuş bir melodinin son notası gibi…
Ve o notayı duyan herkesin içinde bir şey titriyor.
Belki bu gece, uykuya dalarken kahve dumanı gibi bir koku girecek odamıza.
Belki o masalardan biri yeniden kurulacak rüyalarımızda.
Ferit Ali bir dize okuyacak, Nedim Öz gülümseyecek, Sait Faik sigarasını yakacak.
Biz orada olacağız, konuşmadan, sadece dinleyerek.
Sonra sabah olacak.
Uyanacağız.
Ama kahvenin tadı hâlâ ağzımızda, dumanı hâlâ gözlerimizde kalacak.
Çünkü bazı yerler kapanmaz.
Yalnızca içimize taşınır.
Meserret de onlardan biridir.
Gece geçmiştir. Şehrin sesi azalmış, rüzgâr bile usul yürümektedir.
Meserret’in camlarında sönük bir ışık kalmıştır; içeriye girince görürsün, masalar toplanmamış.
Bir fincan hâlâ sıcaktır.
Köşede bir gramofon, yavaşça dönmeye başlar.
İğne plağa dokunur, bir cızırtı yükselir önce, ardından o tanıdık ses:
“Dönülmez akşamın ufkundayız…”
Sanki duvarlar bile dinliyordur.
Bir masa başında Ferit Ali oturur, gözlüğünü indirir, başını yana eğer.
Yanında Nevzat Koru, parmaklarını fincanın kulbunda gezdirir; yüzünde belli belirsiz bir tebessüm.
Nedim Öz arkasını dönmüş, gramofona bakar.
Kelimeler gerekmez artık. Her biri kendi içine çekilmiştir.
Bir an, kapı hafifçe aralanır.
İçeri tütün kokulu bir rüzgârla birlikte Sait Faik girer, arkasından Peyami Safa.
Masaya otururlar, kimse şaşırmaz.
Çünkü bu gece, zamanın sırası yoktur.
Masanın ortasında bir lamba yanar. Işık ne çok parlak ne de sönük — tam hatırlamak için yeterli.
Ferit Ali yavaşça konuşur:
“Biz çok konuştuk, çok yazdık. Şimdi dinleme vaktidir.”
O anda gramofonun sesi biraz yükselir, makam segâh’tan hicaza döner.
Kelimeler çözülür, duman gibi havalanır, müzikle karışır.
Bir tül gibi kentin üstüne iner, hem İstanbul’u hem Denizli’yi örter.
Bir anlığına her şey bir olur.
Sokağa çıktığında hava serindir.
Ay, Sirkeci’nin çatılarının ardından denize düşer.
Birden, uzaktan bir tren düdüğü duyulur
belki gidenlerin, belki dönmeyenlerin sesidir.
İçin burkulur ama bu kez ağlamazsın.
Çünkü bilirsin: bazı yerler kapanmaz, bazı insanlar ölmez.
Sadece bir şarkıya, bir kokuya, bir dizeye dönüşürler.
Ve her dinlediğinde, her hatırladığında, yeniden doğarlar.
Gramofonun son cızırtısı yankılanır, sonra sessizlik.
Ama o sessizlikte bile hâlâ o ses duyulur:
“Dönülmez akşamın ufkundayız…”
Ve sen fark edersin ki, artık yalnız değilsin.
Masada bir sandalye sana ayrılmış.
Kahven sıcak.
Kelimeler seni bekliyor…
