CHP Denizli Milletvekili Gülizar Biçer Karaca, doğum sonrası kadınların istihdam ve iş gücünden koptuğu belirterek, kadın istihdamı, genç kadın işsizliği ve tek başına annelerin problemlerinin ele alınacağı araştırma komisyonu kurulması için 22 milletvekili ile birlikte TBMM Başkanlığına teklif sundu.
CHP Milletvekili Gülizar Biçer Karaca, 22 milletvekili imzasının yer aldığı Araştırma Komisyonu kurulması teklifini TBMM’ye sundu. Kurulması teklif edilen komisyonun; istihdam politikalarında eşitsizliğin sonlandırılması, kadın istihdamının önündeki engellerin kaldırılması, kadınların iş gücüne katılım oranları ve iş gücünde kalma sürelerinin artırılması, bakım krizi, istihdam ilişkisi bağlamında risk altındaki kırılgan grupların çalışma hayatına kalıcı katılımının sağlanması, bütüncül sosyal politika, tek başına bakım veren annelere yönelik alternatif ve ebeveyn odaklı bakım politikalarını araştırması talep ediliyor.
Kadın istihdamına ilişkin çeşitli istatistikler ve veriler ile desteklenen tekliften başlıklar şöyle:
İŞGÜCÜNE KATILIM KADINLARDA %36, ERKEKLERDE %71
TÜİK ve UNWOMEN işbirliğiyle hazırlanan Türkiye’de İstatistiklerle Kadın 2025 bültenine göre, iş gücüne katılım oranı erkeklerde yüzde 71,3 iken, kadınlarda yüzde 36,2. Nüfusun yüzde 11,8’ü kadın işsiz, yüzde 7,1’i erkek işsiz. İstihdamda yer alan erkek oranı yüzde 66,9 iken kadın oranı sadece yüzde 32,5 olarak gerçekleşmiştir. Bu rakam 27 AB üyesi ülkenin istihdam oranının yüzde 75,8 olduğu göz önünde bulundurulduğunda Türkiye’deki istihdam ve işsizlik tablosunun vahametini ortaya çıkarmaktadır.
GENÇ KADIN İŞSİZLİĞİ TIRMANIŞTA
İstatistiklerle Kadın Bülteni’ne göre, 15-24 yaş genç erkek işsizlerin oranı yüzde 13,1 olarak gerçekleşmiş, genç kadın işsizlerin oranının yüzde 22,3’e ulaşmasıyla Türkiye’de işsizliğin gençler açısından sürdürülemez noktaya geldiğini ve cinsiyete dayalı olarak eşitsizliği de ortaya koymuştur. Ne eğitimde ne istihdamda olan 15-24 yaş grubundaki NEET olarak tanımlanan grupta ise 2015’te kadınlarda yüzde 33,8 genç erkeklerde ise yüzde 14,3 iken 2024 yılında NEET kadın işsiz oranı yüzde 30,1 ile NEET erkek işsizlerin neredeyse iki katı olarak rakamlara yansımıştır.
ÇALIŞMA HAYATINDA KALABİLME SÜRESİ KADINLAR ALEYHİNE
Kadınların işte kalabilme, çocuk sonrası işe dönebilme, pozisyonlarını kaybetmeden ve hak kaybına uğramadan çalışma hayatında eşitlikçi anlayışla var olabilmeleri de araştırılmaya değer bir evreni oluşturmaktadır. 2024 yılında erkekler 39,7 yıl çalışma hayatında kalabiliyor iken, kadınlarda bu oran da yüzde 20,7’lerde kalmıştır.
DOĞUM SONRASI KADIN İSTİHDAM VE İŞ GÜCÜNDEN KOPUYOR
Türkiye’de kadınların iş gücünden kopuşunun ve kalıcı istihdam kayıplarının en belirginleştiği dönemlerin başında doğum sonrası dönem gelmektedir. Doğum ve çocuk kadına özgülenemeyecek, kadın çalışmalarına indirgenemeyecek, eşit sorumluluğu öncelemesi gereken içermeci ve eşitlikçi bir sosyal politika alanı olarak yapılandırılmalıdır. Aynı zamanda kalıcı kadın istihdamı, nitelikli işgücünün korunması, verimli işgücü ve çalışma hayatı, çocuğun üstün yararı, insan varlığı ve ülke ekonomisi bağlamında da kesişimselliği gözeten çok boyutlu bir çalışma alanı olarak kadın, aile, çocuk ve çalışma hayatı düzenlemeleri; anayasanın eşitlik ilkesini hatırlamamız gereken en temel noktadır.
DOĞUM SONRASI KADIN İŞTEN AYRILMAK ZORUNDA KALIYOR
En dikkat çekici bulgu; doğum sonrasında kadınların işgücü piyasasından ayrılmak zorunda kalmasıdır. Doğumdan sonraki 1 ay içinde kadınların yüzde 3,7’si, 6 ay içinde yüzde 39,9’u, 12 ay içinde yüzde 56,5’i, 36 ay içinde ise yüzde 72,8’i işten ayrılmaktadır. Hanesinde 3 yaşın altında çocuğu olan 25-49 yaş grubundaki kişilerin istihdam oranı 2024’te erkeklerde yüzde 90,4 iken, kadınlarda sadece yüzde 26,9’dur. Hanesinde 3 yaşın altında çocuğu olmayan 25-49 yaş grubundaki kişilerin istihdam oranı görece daha yüksek olarak seyretmektedir: Yüzde 80,1 erkeklerdeki oran, kadınlarda ise yüzde 58,6’dır. Kadınlarda ev işleriyle meşguliyetin iş gücüne dahil olmama nedenleri arasındaki payı (yüzde 35) da ev içi işler ve karşılıksız bakım emeğinin kadınları istihdamdan uzaklaştırmasında temel etkenlerden biri olarak bakım paradigmasında değişikliği gerektirmektedir.
BAKIM SORUMLULUĞU EŞİT DAĞITILMALI
12. Kalkınma Planı ve Sürdürülebilir Kalkınma Amaçları (SKA) hedeflerine ulaşılması ancak eşitlikçi, sürdürülebilir, adaletin tesis edildiği, bütüncül bir anlayışla hazırlanan, iş-yaşam dengesini iyileştiren ve bakım sorumluluğunun kadına yüklenmesi yerine anne-baba arasında eşit dağılımı ve paylaşılmasını teşvik eden politikalarla mümkündür.
KRONİKLEŞEN SORUN: KADIN YOKSULLUĞU, İŞSİZLİĞİ VE EŞİTSİZLİĞİ
İstihdam ve bakım emeği ilintisi kurulmadan, bakım hizmetleri yalnızca sosyal destekle sınırlanarak, ailelerin bakım yükünü hafifleten bir sosyal altyapı ve iyi olma halini güçlendirilmeden yürütülecek politikalar; kadın yoksulluğu, işsizliği ve eşitsizliği döngüsünü kronik hale getirecek, kadınların yaşamına dokunamayacaktır. Kurumsal bakım hizmetleri yaygınlaşması, kreş/bakım hizmetleri, sayısal artıştan ziyade mekansal uyum (ev iş-bakım güzergahı), erişilebilirlik, güven algısı ile ücret dengesi gözetilmesi kadın istihdamı için elzemdir.
TEK BAŞINA EBEVEYNLİK GERÇEKLİĞİ
Türkiye’de tek ebeveynli hanelerin yüzde 80’inden fazlasını anneler oluşturmakta, sayıları 3,5 milyonu bulan tek başına ebeveynlerden oluşan hanelerin işgücüne katılım oranları ise bir başka gerçekliğe işaret etmektedir. Bekar Anneler Derneği’nin açıklamasında tek ebeveynlerin gelir kırılganlığı, borçlanma, yoksulluk riski ile karşı karşıya oldukları ifade edilmektedir. Düzensiz gelir, sınırlı iş fırsatları ve bakım yükü nedeniyle istihdama sürdürülebilir katılımın zorluğu nedeniyle bekar annelerin sadece yüzde 10’u istihdamda yer alabilmektedir. Dernek paylaştığı verilerle kadınların genel iş gücüne katılım oranını ortalama yüzde 35,8 baz alırken annelerde bu oranın yüzde 27’ye düştüğünü, bekar annelerde sürdürülebilir istihdam oranının ise yüzde 10 seviyelerinde kaldığına dikkat çekmektedir.
ÇÖZÜM: ÖZGÜL POLİTİKALAR
Bu veriler; kırılgan toplumsal gruplar için özgül çözümler ve mevzuat düzenlemelerini önemli hale getirmektedir. Sorun yalnızca cinsiyet temelli değil; aynı zamanda tek ebeveynli hanelerin karşı karşıya kaldığı yapısal bir sosyal politika boşluğu ve ekonomik destek yoksunluğu yönüyle de araştırılmalıdır. Tek ebeveynli hanelerdeki kadınların istihdama katılım oranını artıracak bakım ve istihdam politikaları da işsizlik, gelir eşitsizliği ve yoksulluğun kuşaklar arasındalığını kırmanın bir başka boyutudur. Özgül istihdam ve bakım hizmetleri; yalnızca ebeveynlerin değil, aynı zamanda bu hanelerde yetişen çocukların ekonomik geleceğinin korunması açısından da stratejik önem taşımaktadır.
TÜM KADINLAR VE EŞİT TOPLUM İÇİN TBMM’DE KOMİSYON KURULMALI
Kadın istihdam piyasasındaki eşitsizliği tersine çevirmeyi mümkün kılacak bir araştırma komisyonu kurulması durumunda genç kadınlardan NEET kadınlara, engelli kadınlardan kız çocuklarına, yaş alan kadınlardan derin yoksulluk yaşayan kadınlara farklı kırılgan gruptaki kadınlar için çözüm odaklı raporlama, ayrıştırılmış veri ve istatistik bankası da ortaya konacaktır.
